Η αθέατη σπηλιά της Αρετούσας στην Καστέλλα, που διαμόρφωσαν οι προϊστορικοί κάτοικοι για την ύδρευσή τους. Τα τουριστικά φυλλάδια την αναφέρουν ως αξιοθέατο, αλλά έχει μπαζωθεί για να περάσει ο δρόμος

Η αθέατη σπηλιά της Αρετούσας στην Καστέλλα, που διαμόρφωσαν οι προϊστορικοί κάτοικοι για την ύδρευσή τους. Τα τουριστικά φυλλάδια την αναφέρουν ως αξιοθέατο, αλλά έχει μπαζωθεί για να περάσει ο δρόμος

Από έρευνα του Στέφανου Μίλεση στο Πειραιόραμα

Η θρυλική Σπηλιά της Αρετούσας (ή Αρεθούσας), στη κορυφή του λόφου της Καστέλλας, αποτελούσε μια θαυμαστή παρέμβαση της ανθρώπινης διάνοιας στη διαμόρφωση της φύσης. Επρόκειτο περί ενός φυσικού σπηλαίου, εντός του οποίου έγιναν παρεμβάσεις από τους προϊστορικούς κατοίκους του Πειραιά για την άντληση των πηγών που βρίσκονταν σε μεγάλο βάθος.
Μπορεί κανείς να φωτογραφίσει ή να δει πλήθος άλλων αρχαίων ανοιγμάτων φυσικών ή τεχνητών που στο πέρασμα των χρόνων χρησιμοποιήθηκαν για διάφορους σκοπούς (καταφύγια, σύγχρονη ύδρευση) αλλά "δεν πρόκειται για την αρχική κύρια είσοδο επι του σπηλαίου, η οποία φράχθηκε όταν έγιναν τα έργα για την διάνοιξη της οδού Ρήγα Φεραίου" (Αναφορά Ιακ. Δραγάτση - 1897 - Προς την Αρχαιολογική Υπηρεσία)

Μπορεί κανείς να φωτογραφίσει ή να δει πλήθος άλλων αρχαίων ανοιγμάτων φυσικών ή τεχνητών που στο πέρασμα των χρόνων χρησιμοποιήθηκαν για διάφορους σκοπούς (καταφύγια, σύγχρονη ύδρευση) αλλά “δεν πρόκειται για την αρχική κύρια είσοδο επι του σπηλαίου, η οποία φράχθηκε όταν έγιναν τα έργα για την διάνοιξη της οδού Ρήγα Φεραίου” (Αναφορά Ιακ. Δραγάτση – 1897 – Προς την Αρχαιολογική Υπηρεσία)

Οι θρυλικοί Μινύες εκτός από καταπληκτικοί ναυτικοί ήταν και θαυμάσιοι κατασκευαστές και θέλησαν να λύσουν με αυτό τον τρόπο το πρόβλημα της ύδρευσης.

Ο ιστορικός Ι. Μελάς πιστεύει, ότι αυτοί ισοπέδωσαν και την κορυφή του λόφου του σημερινού Προφήτη Ηλία, που πρέπει να κατέληγε σε συστάδα ανώμαλων βράχων, για να κατασκευάσουν τη δική τους ακρόπολη κατά το πρότυπο της ακρόπολης του Ορχομενού Βοιωτίας από όπου και προήλθαν. Εμπλούτισαν την κορυφή αυτή τόσο με κατασκευές που απέβλεπαν στην οχύρωση και την εξασφάλιση νερού.

Το τέλος της Σπηλιάς επήλθε ουσιαστικά το 1926, όταν το στόμιο και μοναδική είσοδός της καλύφθηκε (μπαζώθηκε), προκειμένου να γίνει διαπλάτυνση της οδού που οδηγεί μέχρι σήμερα στην κορυφή του λόφου, δηλαδή της οδού Ρήγα Φεραίου.

Η είσοδος της σπηλιάς βρισκόταν ουσιαστικά στο κέντρο της Ρήγα Φεραίου στο ύψος της οδού Τσαμαδού, νοητά ευθεία από τα σκαλάκια, εκεί ακριβώς που η Ρήγα Φεραίου μετονομάζεται σε Ίδης. Πριν την διαπλάτυνση του 1926 η Ρήγα Φεραίου ήταν στενότερη και περνούσε παραπλεύρως της εισόδου.

Η διαπλάτυνση τότε έγινε με σκοπούς στρατιωτικούς, καθώς το ύψωμα αποτελούσε στρατιωτικό πυροβολείο. Τελείως αυθαίρετα όμως οι εργάτες του δήμου αγνόησαν τη σπουδαιότητα της αρχαίας σπηλιάς και έριξαν μπάζα και υλικά (χώματα και πέτρες) στο στόμιο μέχρι που αυτό καλύφθηκε τελείως. Αν η είσοδος είχε καλυφθεί με μια σιδερένια πλάκα έστω, θα υπήρχε η δυνατότητα σήμερα περαιτέρω έρευνας.

Πολλοί ιδιοκτήτες τότε, το 1926, βλέποντας το πολιτισμικό έγκλημα που διεπράχθη, κατέφυγαν στη δικαστική συνδρομή για να την εμποδίσουν. Ξεχωρίζουμε τη μαρτυρία του Βασίλειου Αναγνωστόπουλου, του τελευταίου ιδιοκτήτη του οικοπέδου, εντός του οποίου υπήρχε η είσοδος της σπηλιάς:

«Στο μέσο του βουνού διανοίγεται τεράστια πλατεία με στοές που φωτίζεται από έναν φωταγωγό στο κέντρο του! Εάν ληφθεί υπόψη ότι όλο το βουνό είναι εσωτερικό άδειο (κούφιο), το σπήλαιο είναι τεράστιο. Η εξερεύνησή του δεν είναι εφικτή λόγω του σκοταδιού, εάν όμως γίνει ηλεκτρική εγκατάσταση εύκολα το σπήλαιο θα μπορούσε να χωρέσει χιλιάδες ανθρώπους».

όλος ο λόφος βρίθει από ορύγματα, σπηλαιώδεις κατοικίες, δεξαμενές και στοές, ιδίως κατά την Ν.Δ. πλευρά. Πολλά εξ αυτών είναι φυσικά, άλλα είναι τεχνιτά. Πριν ο λόφος καταληφθεί από τις οικοδομές, διακρίνονταν λαξευμένα στους βράχους αρχαιότατα οικήματα, τάφοι και σκαλιστές θέσεις

Όλος ο λόφος βρίθει από ορύγματα, σπηλαιώδεις κατοικίες, δεξαμενές και στοές, ιδίως κατά την Ν.Δ πλευρά. Πολλά εξ αυτών είναι φυσικά, άλλα είναι τεχνητά. Πριν ο λόφος καταληφθεί από τις οικοδομές, διακρίνονταν λαξευμένα στους βράχους αρχαιότατα οικήματα, τάφοι και σκαλιστές θέσεις

Η εντυπωσιακή αυτή περιγραφή δεν πέρασε απαρατήρητη από τον Δήμαρχο Πειραιώς Μιχάλη Μανούσκο, ο οποίος κατ’ εντολή του Ιωάννη Μεταξά το 1939, θέτοντας τον Πειραιά σε πολεμική προετοιμασία, προσπάθησε να βρει την είσοδο της σπηλιάς προκειμένου να τη χρησιμοποιήσει ως αντιαεροπορικό καταφύγιο. Μάταια όμως, καθώς τον πρόλαβε ο πόλεμος και η σπηλιά έχασε την ευκαιρία να αποκαλυφθεί.

Η Καστέλλα με τον λόφο του Προφήτη Ηλία το 1923 όπως φαινόταν απο την παραλία του Φαλήρου. Ακομα δεν είχε γίνει η καταστροφή

Η Καστέλλα με τον λόφο του Προφήτη Ηλία το 1923 όπως φαινόταν απο την παραλία του Φαλήρου. Ακομα δεν είχε γίνει η καταστροφή

Και η λεγόμενη πρόοδος στο μεταξύ δεν έχασε χρόνο στον Πειραιά. Πρόοδος που για τους σύγχρονους Έλληνες μεταφράζεται σε τσιμέντο, άσφαλτο και μπετόν.

Έτσι θάφτηκε και η ιστορία που άφησαν οι Μινύες, στον λόφο αυτόν της Μουνυχίας, που από «κοίλος, υπόνομος και πολύ ιερός φύσει τε και επίτηδες ώστε οικήσεις δέχεσθαι» του Στράβωνα, έγινε φιλέτο για ανεγέρσεις πολυκατοικιών με απεριόριστη θέα. Έτσι η είσοδος της αρχαίας Σπηλιάς της Αρετούσας, παρέμεινε μπαζωμένη και ανεξερεύνητη.

Στο μεταξύ πολυκατοικίες και μεζονέτες χτίστηκαν πάνω από στοές λαξευμένες χιλιάδες έτη πριν, αρδευτικά φρέατα, και ένας υπόγειος κόσμος που ξεχάστηκε με το αθωωτικό άλλοθι του “ίσως κάποιος ιστορικός ή αρχαιολόγος του μέλλοντος καταφέρει να ασχοληθεί”.

Ο Ιάκωβος Δραγάτσης στο έργο του "Εν Πειραιαί Σηράγγιον" (1938) αναφέρει ότι υπάρχουν πολλές είσοδοι σπηλαίων και φρεαττίων που άλλοι οδηγούν στο ίδιο σημείο και άλλοι όχι. Η είσοδος στην φωτογραφία βρίσκεται πολύ κοντά στην αρχική φυσική είσοδο της σπηλιάς, αλλά δεν έχει σχέση με την σπηλιά της Αρετούσας.

Ο Ιάκωβος Δραγάτσης στο έργο του “Εν Πειραιαί Σηράγγιον” (1938) αναφέρει ότι υπάρχουν πολλές είσοδοι σπηλαίων και φρεαττίων που άλλοι οδηγούν στο ίδιο σημείο και άλλοι όχι. Η είσοδος στην φωτογραφία βρίσκεται πολύ κοντά στην αρχική φυσική είσοδο της σπηλιάς, αλλά δεν έχει σχέση με την σπηλιά της Αρετούσας.

Τα χρόνια πέρασαν, όταν το 1964 το πόδι μιας μικρής μαθήτριας του δημοτικού της Σταματίνας Γιαννίρη, σφηνώθηκε απρόβλεπτα σε ένα σημείο στην συμβολή των οδών Ρεθύμνης και Γενναδίου στον Προφήτη Ηλία. Το κορίτσι για καλή του τύχη κρατήθηκε στην επιφάνεια. Ο κόσμος που έτρεξε να το κρατήσει, είδε με τρόμο πως το κορίτσι ουσιαστικά κρεμόταν στην άκρη ενός βαράθρου, που μέχρι εκείνη την στιγμή όλοι αγνοούσαν. Εάν έπεφτε μέσα, θα είχε άσχημο τέλος. Επρόκειτο για ένα άνοιγμα, μια μαύρη τρύπα στο κενό, που ήταν σκεπασμένη μόνο από ένα λεπτό στρώμα χώματος και πάνω σε αυτό ο κόσμος στέκονταν ή περπατούσε αμέριμνος για χρόνια.

Ειδοποιήθηκαν οι αρχές οι οποίες ανήμπορες να καταλάβουν περί τίνος επρόκειτο, ειδοποίησαν με την σειρά τους την Ελληνική Σπηλαιολογική Εταιρεία, τη μόνη που διέθετε αρμόδιο εξοπλισμό για τέτοιες περιστάσεις. Την εποχή εκείνη, στο τιμόνι της Σπηλαιολογικής Εταιρείας, βρισκόταν η μεγαλύτερη μορφή της και Πρόεδρος της η κ. Άννα Πετροχείλου που μαζί με τους Δημ. Λιάγκο και Κυριακού έσπευσαν στο σημείο (πρώτη φωτογραφία ανάρτησης).Τότε διαπιστώθηκε ότι επρόκειτο περί κατακόρυφου φρέατος, βάθους 32 μέτρων, ανθρώπινης κατασκευής αφού το φρέαρ ήταν λαξευμένο και επιμελώς επενδυμένο στην αρχή του, με πωρόλιθους και σε μήκος 6,40 μέτρων.

Στην εφημερίδα “ΕΘΝΟΣ” της 17ης Ιουλίου 1964 δημοσιεύεται άρθρο με τίτλο “Αρχαίο βάραθρο πάνω από το Τουρκολίμανο”.

Η κ. Πετροχείλου υποβάλλει σημείωμα περί διάνοιξης νέας εισόδου προς την Σπηλιά της Αρετούσας, παραπλεύρως της αρχικής που έχει ασφαλτοστρωθεί, και προτείνει όπως πραγματοποιηθεί και η εξερεύνηση του σπηλαίου. Βέβαια τίποτε δεν έγιναν από αυτά.

Πίσω από την παλαιά ανενεργή δεξαμενή της Εταιρείας Ύδρευσης, μπορεί να διακρίνει κάποιος ένα από τα εκατοντάδες ανοίγματα - εισόδους σπηλαίων που υπάρχουν διάσπαρτα σε όλον τον λόφο της Καστέλλας. Το συγκεκριμένο σπήλαιο χρησιμοποιήθηκε για το πέρασμα σωλήνων ύδρευσης και την τροφοδοσία της δεξαμενής με νερό, η χωρητικότητα της οποία όμως δεν ήταν αρκετή για να καλύψει τις ανάγκες της πόλης, γεγονός που την έθεσε εκτός λειτουργίας εβδομήντα περίπου χρόνια πριν

Πίσω από την παλαιά ανενεργή δεξαμενή της Εταιρείας Ύδρευσης, μπορεί να διακρίνει κάποιος ένα από τα εκατοντάδες ανοίγματα – εισόδους σπηλαίων που υπάρχουν διάσπαρτα σε όλον τον λόφο της Καστέλλας. Το συγκεκριμένο σπήλαιο χρησιμοποιήθηκε για το πέρασμα σωλήνων ύδρευσης και την τροφοδοσία της δεξαμενής με νερό, η χωρητικότητα της οποία όμως δεν ήταν αρκετή για να καλύψει τις ανάγκες της πόλης, γεγονός που την έθεσε εκτός λειτουργίας εβδομήντα περίπου χρόνια πριν

Ο Δήμος στην χαλαρή νηφαλιότητα του, χρόνια τώρα περιλαμβάνει στους τουριστικούς οδηγούς που εκδίδει την Σπηλιά της Αρετούσας, που η φυσική της είσοδος εδώ και μισό αιώνα είναι φραγμένη. Ακόμα σε φυλλάδια του Πειραιά που διανέμονταν κατά χιλιάδες, πριν από δυο-τρία χρόνια, στην έκθεση του βιβλίου στο Πασαλιμάνι, συμπεριελάμβαναν το σημείο ως «μέγιστου αρχαιολογικού ενδιαφέροντος» που πρέπει ο επισκέπτης οπωσδήποτε να επισκεφθεί.

Βέβαια θα ήταν πολύ εύκολο, μέσα στην ανικανότητά μας, εμείς οι ασήμαντοι και αδιάφοροι κληρονόμοι της πλούσιας προίκας των Μινυών, αφού δεν μπορέσαμε να αποφράξουμε την είσοδο μιας σπηλιάς, να είχαμε τοποθετήσει πλησίον του σημείου, τουλάχιστον μια επιγραφή, ώστε να ενημερώνεται ο επισκέπτης τι θαυμαστός πολιτισμός υπήρξε κάποτε σε αυτά τα χώματα, που εμείς μάθαμε να χρησιμοποιούμε μόνο για καταστρέφουμε.

Ήταν κόρη του Νηρέα και της Δωρίδας. Δεν ανταποκρίθηκε στην αγάπη του θεού Αλφειού και, όταν αυτός την καταδίωξε, κατέφυγε Άρτεμη τη μεταμόρφωσε σε πηγή.

Ήταν κόρη του Νηρέα και της Δωρίδας. Δεν ανταποκρίθηκε στην αγάπη του θεού Αλφειού και, όταν αυτός την καταδίωξε, κατέφυγε Άρτεμη τη μεταμόρφωσε σε πηγή.

Λατρεία στην Αρεθούσα και σημερινά ήθη και έθιμα

Η Αρέθουσα ως νύμφη των γλυκών νερών, είχε θεραπευτικές και αναζοωγοντικές δυνάμεις. Οι Αρχαίοι πίστευαν πως αν άρρωστος έπινε από το νερό πηγής, που ήταν αφιερωμένο σε αυτήν, θα γίνονταν καλά και αργότερα επικράτησε πως θα ήταν καλύτερη θεραπεία αν ακόμα λούζονταν ή πλένονταν σ΄ αυτές. Δεν είναι τυχαίο ότι το παρακείμενο Συρράγειο (Σπηλιά του Παρασκευά) λειτούργησε ως θεραπευτικό λουτρό.

Το νερό έχει ιδιαίτερη σημασία και για τις σύγχρονες θρησκείες αφού το πέρασμα μέσα από αυτό συμβολίζει την αναγέννηση και την κάθαρση της ψυχής (αγιασμός, βάπτιση, θεοφάνεια).

Όποιος δεν ήταν αρεστός στην Αρέθουσα ή όποιος γενικά προκαλούσε την δυσαρέσκεια των Ναϊάδων κινδύνευε από τρέλα, αφού οι νύμφες αυτές “του έπαιρναν” τα λογικά.

Γνωστά επίσης έθιμα που διατηρήθηκαν από την αρχαιότητα (από την λατρεία των νυμφών των πηγών) είναι το “ξεμάτιασμα” με νερό για να φύγει το “κακό” μάτι, το ράντισμα νερού με χρήση βασιλικού, δάφνης και τόσα που αν τα απαριθμούσαμε θα ξεφεύγαμε από το νόημα του παρόντος άρθρου.

Πηγή: Pireorama

tourkolimanoΔιαβάστε στη “ΜτΧ”: Οι ταβερνιάρηδες στο Μικρολίμανο έβαζαν διαφορετικό χρώμα στις καρέκλες για να είναι σίγουροι που θα κάτσει ο κάθε επώνυμος. Πώς το γραφικό λιμανάκι έγινε διεθνές στέκι τις δεκαετίες ΄50 και ΄60

Ακολουθήστε τη mixanitouxronou.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

Διαβάστε τις σημαντικότερες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, στη mixanitouxronou.gr

ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΣΧΟΛΙΟΥ

Παρακαλούμε σχολιάζετε κόσμια. Υβριστικά σχόλια δεν θα γίνονται αποδεκτά

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

mixanitouxronou.gr | Ταυτότητα

Διαχειριστής - Διευθυντής: Χρίστος Βασιλόπουλος

Διευθυντής Σύνταξης: Δημήτρης Πετρόπουλος

Ιδιοκτησία - Δικαιούχος domain name: Δ. Πετρόπουλος - Χ. Βασιλόπουλος Ο.Ε.

Νόμιμος Εκπρόσωπος: Δ. Πετρόπουλος - Χ. Βασιλόπουλος

Έδρα - Γραφεία: Σόλωνος 85, ΑΘΗΝΑ 10679

ΑΦΜ: 800991040, ΔΟΥ: Α' Αθηνών

Ηλεκτρονική διεύθυνση Επικοινωνίας: [email protected], Τηλ. Επικοινωνίας: 2103647909

close menu

Add to Collection

No Collections

Here you'll find all collections you've created before.