Τα Κούλα, άγνωστα σήμερα στο ευρύ κοινό, υπήρξαν μια σφριγηλή ελληνική κοινότητα ανάμεσα στη Σμύρνη και στο Ουσάκ, περίπου 150 χλμ. μακριά από τη θάλασσα. Πιθανολογείται ότι βρίσκονται στη θέση της βυζαντινής Κολόης, σπουδαίας επαρχιακής πόλης της Δυτικής Μικρασίας, που συνδέθηκε στενά με την ένδοξη Φιλαδέλφεια.

Χτισμένα στην αρχαία Φρυγία Κατακεκαυμένη, μια περιοχή απόκοσμη, ηφαιστιογενή, «μυδροπαγή, πυρίληπτον και τεφρώδη», κατά τον Στράβωνα, με πολλά θερμά νερά και φυτά, καθώς κι εντυπωσιακούς γεωλογικούς σχηματισμούς, τα Κούλα αναπτύχθηκαν από το 17ο αι. κυρίως χάρη στην ταπητουργία και τη βαφική, τέχνες στις οποίες διακρίθηκαν ιδιαιτέρως οι Έλληνες Κουλαλήδες, που ήξεραν τα μυστικά των φυτικών και γαιωδών ανεξίτηλων χρωμάτων και ύφαιναν καλά χαλιά, χαρακτηριστικού τύπου, γνωστά και περιζήτητα παγκοσμίως ως «τάπητες Κούλα».

Οι τουρκόφωνοι Έλληνες των Κούλων διακρίθηκαν στην υφαντική

 Το σπίτι της οικογένειας ΧΑΤΖΗΜΩΥΣΟΓΛΟΥ (εξωτερική όψη), στο οποίο κρατήθηκαν αιχμάλωτα το 1922 πάνω από 600 γυναικόπαιδα των οποίων η τύχη αγνοείται ...
Το σπίτι της οικογένειας ΧΑΤΖΗΜΩΥΣΟΓΛΟΥ
(εξωτερική όψη), στο οποίο κρατήθηκαν αιχμάλωτα το 1922 πάνω από 600 γυναικόπαιδα των οποίων η τύχη αγνοείται …

Λίγο πριν από την καταστροφή του 1922, στα Κούλα κατοικούσαν 9.500 Τούρκοι και 3.000 τουρκόφωνοι Έλληνες, που ασχολούνταν, εκτός από την υφαντική και τις μπογιές, με την αργυροχρυσοχοΐα, το εμπόριο και τις τέχνες. Παλαιότερα όμως οι Έλληνες ήταν πολύ περισσότεροι, μα από τα μέσα του 19ου αι. μετανάστευσαν στη Σμύρνη, επειδή παρήκμασε η τοπική βαφική τέχνη, λόγω της μεγάλης διάδοσης των χημικών ευρωπαϊκών χρωμάτων.
Στην ευρύτερη περιοχή των Κούλων, που ήταν η διοικητική έδρα 86 χωριών, το χριστιανικό στοιχείο δεν ήταν πολυάριθμο και υπερτερούσαν οι Μουσουλμάνοι. Υπήρχαν λίγα ελληνικά χωριά, όπως τα Μεντοχώρια, το Μένε (αρχαία Μαιονία) και το πανάρχαιο Γκιόλντε, περίφημο κάποτε για την ιδιαίτερη ελληνική διάλεκτο των κατοίκων του, για τα εξαίσια κεντήματα των γυναικών του και για τη βυζαντινή εκκλησιά του, δυστυχώς χαμένη σήμερα.

Οι προσωπικότητες του τουρκόφωνου Ελληνισμού 

Η μικρή πολιτεία, ξεχασμένη τώρα πια, καθώς βρίσκεται μακριά από τις πολύβουες τουριστικές διαδρομές, γέννησε τέκνα λαμπρά. Παιδί των Κούλων, ο πλούσιος έμπορος Ηλίας Ακάσογλου που ίδρυσε το 1891 το νέο ελληνικό σχολείο (Ακασόγλειος Σχολή), στην ενορία του Άη-Βούκλα (Αγ. Βουκόλου) της Σμύρνης, το οποίο εξακολουθεί να λειτουργεί ακόμη, ως τουρκικό φυσικά. Παιδί των Κούλων επίσης ο μέγας και πολύς Ευαγγελινός Μισαηλίδης (1820-1890), ο φωτιστής και πνευματικός εθνεγέρτης του τουρκόφωνου Ελληνισμού της Μικρασίας. Φιλόλογος και δημοσιογράφος, ιδρυτής της ξακουστής εφημερίδας «Ανατολή» (1851), εκδότης αμέτρητων βιβλίων ποικίλου περιεχομένου και μεταφράσεων στα καραμανλίδικα, αφιέρωσε τη ζωή του στο διαφωτισμό των Ορθοδόξων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και σχημάτισε την ταυτότητα του τουρκόφωνου Ρωμιού, έτσι όπως τον ξέρουμε γύρω στα 1900. Το έργο του θεωρείται υψίστης εθνικής σημασίας για τη διατήρηση της Ορθοδοξίας και τη μόρφωση του απλού Ρωμιού της Ανατολής.
Άξιο τέκνο των Κούλων και γόνος μιας από τις διασημότερες οικογένειες της πόλης, ο Γεώργιος Ιωακείμογλου, ο οποίος, μετά τις λαμπρές σπουδές του στη Γερμανία, προσεκλήθη από τον Κων/νο Καραθεοδωρή στη Σμύρνη για την οργάνωση του Ιωνικού Πανεπιστημίου. Από το 1928, έγινε καθηγητής Φαρμακολογίας στο Εθνικό μας Πανεπιστήμιο, διαγράφοντας λαμπρή ακαδημαϊκή καριέρα.

KOULA _PHILADELFEIA_MIKRASIAS

Διατηρητέα κρίθηκαν τα λαμπρά κτίρια της ρωμαίικης κοινότητας

Μάρτυρες της μεγάλης οικονομικής ακμής των Κούλων και της κορυφαίας παρουσίας των Ορθοδόξων είναι τα εκατοντάδες αιωνόβια σπίτια τους, ελληνικά και τούρκικα, που θεωρούνται εξαιρετικά δείγματα οθωμανικής αρχιτεκτονικής του 18ου-19ου αι., αλλά και οι τρεις εκκλησιές, τα ωραία μεσαιωνικά τζαμιά, τα καραβάνσαράγια κι οι αραστάδες (αγορές) με τα δεκάδες εργαστήριά τους, ο βυζαντινός Εσκί Τσεσμές και τα λουτρά, οι περίτεχνες ταφόπλακες με τις συγκινητικές καραμανλίδικες επιγραφές και η φημισμένη άλλοτε σε όλη την περιφέρεια της Μητροπόλεως Φιλαδελφείας Λαμπίδειος Σχολή. Ολόκληρη η περιοχή των ελληνικών μαχαλάδων έχει κηρυχθεί σήμερα διατηρητέα και πολλά κτίρια αναπαλαιώνονται, όπως ο κομψός ναός της Παναγίας (1837) και το τεράστιο αρχοντικό κονάκι της οικογένειας Χατζημωυσόγλου.

Η κύρια όψη του επιβλητικού κτιρίου της Λαμπιδείου Σχολής, που χτίστηκε γύρω στα 1875-85. Μετά την έξοδο των ελλήνων, αφού χρησιμοποιήθηκε για δεκαετίες ως Τουρκικό σχολείο στον λεγόμενο "ΜΑΧΑΛΑ ΤΗΣ ΝΙΚΗΣ" (ZAFER MAHALLE), εγκαταλείφθηκε και κάηκε. Τώρα περιμένουμε την αποκατάστασή του.
Η κύρια όψη του επιβλητικού κτιρίου της Λαμπιδείου Σχολής, που χτίστηκε γύρω στα 1875-85. Μετά την έξοδο των ελλήνων, αφού χρησιμοποιήθηκε για δεκαετίες ως Τουρκικό σχολείο στον λεγόμενο «ΜΑΧΑΛΑ ΤΗΣ ΝΙΚΗΣ» (ZAFER MAHALLE), εγκαταλείφθηκε και κάηκε. Τώρα περιμένουμε την αποκατάστασή του.

Το άρθρο είναι περίληψη της διάλεξης του μελετητή του Μικρασιατικού Ελληνισμού και φιλόλογου Θοδωρή Κοντάρα.

Διαβάστε στη «ΜτΧ»: Ο ιάπωνας καπετάνιος που διέσωσε με το καράβι του 825 απελπισμένους Μικρασιάτες στην καταστροφή της Σμύρνης. Έριξε στη θάλασσα το πανάκριβο μετάξι για να επιβιβάσει πρόσφυγες 

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here