Μ. Αλέξανδρος και Ηφαιστίων. Η φιλία και η πολιτική ταύτιση των δύο ανδρών. Μια απάντηση στα σενάρια περί ερωτικής σχέσης

Μ. Αλέξανδρος και Ηφαιστίων. Η φιλία και η πολιτική ταύτιση των δύο ανδρών. Μια απάντηση στα σενάρια περί ερωτικής σχέσης

Η λεπτομέρεια από τον πίνακα του Charles Le Brun απεικονίζει τον Μ. Αλέξανδρο και τον Ηφαιστίωνα, που φορά κόκκινο μανδύα, στη μάχη του Υδάσπη ποταμού.

Η απόφαση του Μεγάλου Αλεξάνδρου να διασχίσει κατά την περίοδο των μουσώνων τον πλημμυρισμένο ποταμό και παρά την επιφυλακή του στρατού του Ινδού βασιλιά Πώρου, ήταν τολμηρή. Έτσι όμως κατόρθωσε να τον αιφνιδιάσει πλευρικά. Αυτή η μάχη αναφέρεται ως ένα από τα «στρατηγικά αριστουργήματα» του. Στο πλευρό του είχε, όπως πάντα, τον παιδικό του φίλο και στρατηγό Ηφαιστίωνα.

Η ελληνική νίκη και στην προσάρτηση της Πενταποταμίας, επεξέτεινε περαιτέρω τα όρια της Μακεδονικής αυτοκρατορίας και εκτός των αρχικών ορίων της ηττημένης πλέον Περσικής Αυτοκρατορίας.

Για την φιλία και την πολιτική ταύτιση των δύο ανδρών γράφει ο φιλόλογος Δημήτρης Παπαδημητρίου:

Για τον Ηφαιστίωνα και τους περισσότερους Μακεδόνες πολέμαρχους και στρατηγούς παρατίθενται περιορισμένα στοιχεία από τις έξι βασικές πηγές, (Αρριανός, Ψευδοκαλλισθένης, Κούρτιος Ρούφος, Τρώγος, Πλούταρχος, Διόδωρος) που αναφέρονται στους συνεργάτες και πολέμαρχους του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Ο Ηφαιστίωνας, γιος του Αμύντορα ήταν παιδί Μακεδόνων ευγενών που γεννήθηκε στην Πέλλα και από μικρό παιδί συνδέθηκε με εγκάρδια φιλία με τον Αλέξανδρο.

Μεγάλωσαν μαζί και ήταν ένας πειθαρχημένος και σεμνός αξιωματικός.

Ήταν αφοσιωμένος στο φίλο και βασιλέα Αλέξανδρο, τόσο ώστε σε γραπτές πηγές αναφέρεται ότι ο Αλέξανδρος τον αποκαλούσε “φιλαλέξανδρο” για να τονίσει την αφοσίωση του στον άνθρωπο Αλέξανδρο, αντίθετα με τον Κρατερό τον οποίο αποκαλούσε “φιλοβασιλέα” για να τονίσει την πίστη του στον βασιλιά Αλέξανδρο.

Ο Ηφαιστίωνας

Σε ηλικία 22 ετών ο Ηφιαστίωνας διέσχισε τον Ελλήσποντο ακολουθώντας την εκστρατεία του μακεδονικού στρατού. Ο στρατηγός πλέον Ηφαιστίωνας αναλάμβανε κατά καιρούς κομβικούς στρατιωτικούς ρόλους, όπως την συγκρότηση κράτους στην εχθρική Σιδώνα, αλλά και τη διοίκηση του στόλου που κατευθυνόταν προς τη Φοινίκη αργότερα.

Ανήκε στο σώμα των επίλεκτων του Μακεδονικού στρατού, στους εταίρους, οι οποίοι αποτελούσαν και ένα είδος σωματοφυλακής για τον Αλέξανδρο και ήταν αυτός που κυρίως εφάρμοζε την ανατολική πολιτική του μεγάλου στρατηλάτη.

Ο Ηφαιστίωνας ταυτιζόταν με τον Αλέξανδρο στις απόψεις του περί συνδιοίκησης σε κάποιες περιοχές της Ανατολής από Μακεδόνες και Πέρσες αξιωματούχους.

Ήταν από τους λίγους που αντιλήφθηκε νωρίς, ότι μόνο έτσι θα μπορούσε να διοικηθεί αποτελεσματικά η απέραντη νέα αυτοκρατορία.

Οι μεταρρυθμίσεις στο στράτευμα

Ο στρατηγός Ηφαιστίωνας ήταν πάντα ενημερωμένος για τα προβλήματα και τις ελλείψεις του στρατού, τις εξοπλιστικές και κατασκευαστικές ανάγκες για την επιτυχή συνέχιση της εκστρατείας. Πρότεινε και προχώρησε σε μεταρρυθμίσεις στο εσωτερικό του μακεδονικού στρατού.

Ενέταξε και το ανατολικό στοιχείο, κάτι που ήταν απαραίτητο σε κάποιες περιπτώσεις για την αντιμετώπιση των ιδιαίτερων στρατιωτικών και γεωπολιτικών συνθηκών, που αντιμετώπιζε ο μακεδονικός στρατός, στην αφιλόξενη και άγνωστη ήπειρο της Ασίας.

Ο Αλέξανδρος τον συμβουλευόταν συστηματικά, ιδιαίτερα όσον αφορούσε στην κατάληψη νέων περιοχών στρατηγικής σημασίας, οι οποίες θα διευκόλυναν τον ανεφοδιασμό και την προέλαση του μακεδονικού στρατού.

Από κει και πέρα η ιστορική φιλία των δύο ανδρών κατά καιρούς έγινε πεδίο ανιστόρητης προβοκάτσιας και κινηματογραφικής ψευδοκουλτούρας για καταναλωτικούς και εντυπωσιοθηρικούς φυσικά λόγους, οι οποίοι υποστήριξαν την ερωτική και σεξουαλική σχέση Αλέξανδρου και Ηφαιστίωνα.

Οι ιστορικές αναφορές και πηγές βέβαια ποτέ δεν στήριξαν αυτόν τον ισχυρισμό και στην ιστορία μπορούμε να μιλάμε μόνο με τα “όταν” και όχι με τα “αν” και τα “μήπως”.

alexander-ifastionas

Σκηνή από την κινηματογραφική ταινία Alexander με τον Κόλιν Φάρελ. Σκηνοθεσία Όλιβερ Στόουν.

Η φιλία των δύο ανδρών ήταν μια φιλία γαλουχημένη από τα λόγια του μεγάλου δασκάλου τους Αριστοτέλη, που διακήρυττε στα Ηθικά του Νικομάχεια, ότι “η δυνατή φιλία ήταν ο απόλυτος έρωτας και ότι η φιλία είναι μια κατάσταση ζωής και όχι συναίσθημα”. (Ηθικά Νικομάχεια 1156b, 1157b).

Εξάλλου, ο Αριστοτέλης υποστήριζε και δίδασκε ότι ο φίλος είναι ο δεύτερος εαυτός (δεύτερος Αλέξανδρος – “φιλαλέξανδρος”) και ότι ο κάθε άνθρωπος μπορεί να έχει μόνο έναν τέτοιο φίλο (1170b και 1171a). Ολόκληρη η ελληνική και κλασική αρχαιότητα άλλωστε δίνει στη φιλία μια μεγαλειώδη και μοναδική διάσταση μέσα από πλήθος ιστορικών αναφορών και παραδειγμάτων.

Οι ιστορικοί Κούρτιος και Ιουστίνος αναφέρουν τον Ηφαιστίωνα παντού μόνο ως φίλο (amicus) του Αλέξανδρου και πουθενά ως εραστή (amans). Η αναφορά του Αιλιανού για την επίσκεψη των δύο ανδρών στην Τροία και την απόδοση τιμών από τον Αλέξανδρο στον Αχιλλέα και από τον Ηφαιστίωνα στον Πάτροκλο και πάλι, δείχνει την αντίληψη της φιλίας και του ηρωισμού, όπως διακατείχε και τους δύο ήρωες της τρωικής εκστρατείας και κάθε άλλη ερμηνεία θα ήταν τουλάχιστον ανόητη και μικρόνοη, όπως και κάθε αναφορά και υπόνοια στην ερωτική σχέση ανάμεσα σε Πάτροκλο και Αχιλλέα.

  • Ο Όμηρος πουθενά δεν αναφέρει τίποτα για ερωτική σχέση ανάμεσα στους δύο άνδρες και όσοι υποστήριξαν ανόητα αυτήν την άποψη, τη στήριξαν στο μέγεθος της οδύνης και του πόνου του Αχιλλέα όταν χάθηκε ο Πάτροκλος!

Ο Αρριανός, σε όλη του την ιστοριογραφία, μία μόνο φορά αναφέρει τον Ηφαιστίωνα ως “ερώμενο Αλεξάνδρου” (Λόγοι 2.12.1’7-8). Βέβαια η λέξη ερώμενος δεν είχε πάντα την έννοια που έχει σήμερα η λέξη ερωμένος, καθώς το ρήμα “ερω” σήμαινε απλά αγαπώ και με τον όρο “έρως”, Πλάτωνας και Αριστοτέλης αναφέρονταν στη σχέση που βασίζεται σε αισθήματα βαθύτατης φιλίας και σεβασμού.

Η αλήθεια είναι ότι περιστατικά ομοφυλοφιλίας υπήρξαν στο στρατόπεδο των Μακεδόνων και καταγράφηκαν και από τον Αρριανό σε κάποιες αναφορές του, ωστόσο τα περιστατικά αυτά ήταν ελάχιστα σε αριθμό, ανάξια αναφοράς και όχι περισσότερα από αυτά που θα μπορούσαν να παρατηρηθούν ίσως ακόμα και σήμερα σε ένα στρατιωτικό σώμα!

Για αυτό και κάθε αναφορά στη φύση των σχέσεων των δύο ανδρών δεν διακατέχεται από προκατάληψη ούτε μισαλλοδοξία, αλλά από απλή φιλαλήθεια, αναζήτηση και ανάδειξη της ουσίας των πραγμάτων. Άλλωστε, μπροστά στο μεγαλείο της φιλίας και της ιστορίας τους όλα τα άλλα φαίνονται πολύ μικρά.

Δημήτρης Παπαδημητρίου, φιλόλογος

 

Ακολουθήστε την mixanitouxronou.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

Διαβάστε τις σημαντικότερες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, στη mixanitouxronou.gr