Το 1863 ο Γάλλος πρόξενος της Φιλιπούπολης Κάρολος Σαμπουαζό έλαβε επίσημη άδεια από την Υψηλή Πύλη να ανασκάψει στη Σαμοθράκη.
Η οθωμανική αυτοκρατορία βρισκόταν ήδη σε παρατεταμένη παρακμή και οι δυτικές χώρες έκαναν ανενόχλητες το δικό τους διπλωματικό παιχνίδι.
Οι Γάλλοι δεν είχαν αρχαία. Είχαν όμως οι Έλληνες  και ο Σαμπουαζό αναζητούσε αρχαιότητες που θα στελέχωναν τα μουσεία που άνοιγαν εκείνη την εποχή στη Γαλλία.

Στη διάθεσή του είχε ένα πλοίο του Εθνικού στόλου με το  οποίο έφθασε στη Σαμοθράκη και εκεί οι Έλληνες χωρικοί εργάστηκαν στην ανασκαφή.
Ένας από αυτούς, καθώς έσκαβε, αντίκρισε πρώτος το άγαλμα και φώναξε «Κύριε εύραμεν μια γυναίκα».

Ο Σαμπουαζό όχι μόνο κατάφερε να μεταφέρει τη Νίκη στη Γαλλία, αλλά επέστρεψε στη Σαμοθράκη άλλες δύο φορές για να πάρει και τα υπόλοιπα κομμάτια που είχε αφήσει πίσω του στην πρώτη επιχείρηση.

Δείτε στο βίντεο της «Μηχανής του Χρόνου» την ιστορία της αρπαγής της Νίκης της Σαμοθράκης από τον Σαμπουαζό.

Διαβάστε ακόμη : «Κύριε, εύραμεν μια γυναίκα». Πώς η Νίκη της Σαμοθράκης βρέθηκε στα χέρια των Γάλλων και στήθηκε στο Μουσείο του Λούβρου…

Την έκθεση για τη Σαμοθράκη στο μουσείο της Ακρόπολης είδαν 44.434 Έλληνες και ξένοι!

Τα περίφημα μυστήρια των Μεγάλων Θεών της Σαμοθράκης, παρουσιάστηκαν στο Μουσείο Ακρόπολης σε συνεργασία με τις Εφορείες Αρχαιοτήτων Ροδόπης και Έβρου από τις 20 Ιουνίου 2015  μέχρι τις 10 Ιανουαρίου 2016. Την επισκέφθηκαν 44.434 Έλληνες και ξένοι, πολλοί από τους οποίους έκαναν έτσι την πρώτη τους γνωριμία με το νησί. 

Acropolis Museum
Παρουσιάστηκαν συνολικά 252 αρχαιολογικά εκθέματα από τη Σαμοθράκη, πολλά από τα οποία συντηρήθηκαν στα εργαστήρια του Μουσείου Ακρόπολης, στήθηκαν σε νέες μαρμάρινες βάσεις και θα επιστρέψουν στο νησί για την επανέκθεσή τους στις ανακαινισμένες αίθουσες του Αρχαιολογικού Μουσείου της Σαμοθράκης

Στην πραγματοποίησή της συνέβαλε ουσιαστικά η μακρόχρονη εμπειρία του Δημήτρη Μάτσα, ο οποίος αφιέρωσε το μεγαλύτερο μέρος της αρχαιολογικής του σταδιοδρομίας στη Σαμοθράκη.
Πολύ νωρίς άρχισαν να γεννιούνται δίπλα στις λατρείες των Ολύμπιων θεών μυστηριακές λατρείες προσιτές μόνο σε εκείνους που είχαν γίνει αποδεκτοί στις τελετουργίες μετά από συγκεκριμένες δοκιμασίες.

Τι περιελάμβανε η έκθεση

Τα διασημότερα μυστήρια στην αρχαιότητα ήταν της Ελευσίνας και της Σαμοθράκης. Η αυστηρή επιταγή προς τους μυημένους να τηρήσουν απόλυτη μυστικότητα για το περιεχόμενο των μυστηρίων δεν άφησε περιθώριο για αποκάλυψη πολλών πληροφοριών για τα αρχαία μυστήρια. Οι ανασκαφές όμως στο ιερό της Σαμοθράκης έφεραν στο φως τελετουργικά κτήρια και σκεύη που μας επιτρέπουν να σχηματίσουμε μια εικόνα.

Χρυσό έλασμα σε μορφή λιονταριού, αρχικά ραμμένο σε ύφασμα. Πιθανώς ήλθε ως λάφυρο από την Περσία και αφιερώθηκε στους Μεγάλους Θεούς από κάποιον στρατιώτη του Μεγάλου Αλεξάνδρου μετά την επιστροφή του από την εκστρατεία. 4ος αι. π.Χ.
Χρυσό έλασμα σε μορφή λιονταριού, αρχικά ραμμένο σε ύφασμα. Πιθανώς ήλθε ως λάφυρο από την Περσία και αφιερώθηκε στους Μεγάλους Θεούς από κάποιον στρατιώτη του Μεγάλου Αλεξάνδρου μετά την επιστροφή του από την εκστρατεία.
4ος αι. π.Χ.

Οι μυημένοι πίστευαν ότι θα σωθούν με επίκληση των Μεγάλων Θεών από σοβαρούς κινδύνους στη θάλασσα και ότι ως μύστες θα γίνουν ευσεβέστεροι και δικαιότεροι άνθρωποι.
Η τελετουργία γινόταν βράδυ, το  ιερό φωτιζόταν με πυρσούς, ο υποψήφιος έπρεπε να πάρει μέρος σε τελετή κάθαρσης, να εξομολογηθεί το πιο βαρύ από τα αμαρτήματά του, να παρακολουθήσει αφήγηση του ιερού λόγου με μυθολογικές ιστορίες, να φορέσει την πορφυρή φαρδιά ζώνη στη μέση του και να γίνει μάρτυρας της αποκάλυψης των ιερών συμβόλων.

Κάνθαρος από την Τρωάδα. Αγγείo πόσης από λατρευτικό χώρο θυσιών και συνεστιάσεων που βρέθηκε κάτω από το δάπεδο του Κτηρίου του Τελετουργικού Χορού. Α΄ μισό 7ου αι. π.Χ.
Κάνθαρος από την Τρωάδα. Αγγείo πόσης από λατρευτικό χώρο θυσιών και συνεστιάσεων που βρέθηκε κάτω από το δάπεδο του Κτηρίου του Τελετουργικού Χορού.
Α΄ μισό 7ου αι. π.Χ.

Ως εισαγωγή στα μυστήρια της Σαμοθράκης επιλέχτηκε ένα σύνολο ευρημάτων από τη θέση Μικρό Βουνί, λίγα χιλιόμετρα ΝΔ του ιερού, όπου οι ανασκαφές αποκάλυψαν οικισμό με οργανωμένη κοινωνική δομή της 3ης χιλιετίας π.Χ.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι μινωικές σφραγίδες και τα σφραγίσματα με παράσταση διπλού πέλεκυ και ψαριού που έχουν τα αντίστοιχά τους στην Κνωσό.
Ίσως η αρχαία παράδοση που θέλει τα μυστήρια να γεννήθηκαν στην Κρήτη και από εκεί να διαδόθηκαν σε άλλους τόπους να έχει ιστορική βάση.
Η έκθεση οργανώθηκε στην αίθουσα με βάση δύο κυκλικές κατασκευές του ιερού.
Η πρώτη είναι ο θεατρικός κύκλος με αναβαθμούς για όρθιους θεατές, βωμό στο κέντρο και βάθρα αγαλμάτων στην περιφέρεια από τα οποία σώθηκαν πολλές χάλκινες βλεφαρίδες. Εκεί βρέθηκε το χρυσό λιονταράκι περσικής προέλευσης που κοσμούσε κάποιο ρούχο ή αντικείμενο.

Το δεύτερο κυκλικό κτήριο που παίζει καταλυτικό ρόλο στη σκηνοθεσία της έκθεσης είναι η Θόλος της βασίλισσας Αρσινόης Β΄ που την αφιέρωσε στους Μεγάλους Θεούς μεταξύ του 288 και 270 π.Χ. Η κατασκευή έχει προθήκες που υποδέχονται το μεγαλύτερο αριθμό των εκθεμάτων.
Σε σχέδιο έχει αποδοθεί η αρχιτεκτονική άρθρωση του κυκλικού τοίχου της θόλου με βωμούς διακοσμημένους με φιάλες και βουκράνια ανάμεσα στους κορινθιακούς κίονες.
Από το κτήριο του Αρσινοείου εκτίθενται ένα μεγάλο πεταλόσχημο κεραμίδι της κωνικής στέγης, σίμη με λεοντοκεφαλή και ανθεμωτή ακροκέραμος.
Από την επίχωση του κτηρίου παρουσιάζονται αγγεία ποτου, πιάτα φαγητού και λυχνάρια. Το Αρσινόειο χρησίμευε για επίσημες συγκεντρώσεις μυστών και θεωρών του καλοκαιρινού πανηγυριού στο ιερό των Μεγάλων Θεών.

Σε δύο ανάγλυφα του 1ου αι. π.Χ. απεικονίζεται ένα κυκλικό κτήριο με τεράστιους πυρσούς δεξιά και αριστερά από την είσοδο που μοιάζει με τη θόλο της Αρσινόης Β΄.
Μια δεύτερη ενότητα εκθεμάτων προέρχεται από το Κτήριο του Τελετουργικού Χορού.
Κάτω από το δάπεδο σε ένα λάκκο βρέθηκαν αγγεία πότου του 7ου αι. π.Χ. Πρόκειται για τα παλιότερα λατρευτικά σκεύη του ιερού.  Από το κτήριο του τελετουργικού χορού εκτίθενται ανάγλυφα καλύμματα φατνωμάτων σε σκοπαδικό στυλ, ανθεμωτό υποτραχήλιο, υδρορρόη λεοντοκεφαλή, στήριγμα μαρμάρινου θρανίου και τέσσερα τμήματα ανάγλυφης ζωφόρου με αρχαϊστικές χορεύτριες. Το κτήριο θεωρείται χώρος τελετουργίας και σχετίστηκε με δωρεά του Φιλίππου Β΄ που στα μυστήρια της Σαμοθράκης γνωρίστηκε με την Ολυμπιάδα.

Φάτνωμα με ανάγλυφο ανδρικό κεφάλι από την οροφή του προστώου του Κτηρίου του Τελετουργικού Χορού 340-330 π.Χ.
Φάτνωμα με ανάγλυφο ανδρικό κεφάλι από την οροφή του προστώου του Κτηρίου του Τελετουργικού Χορού
340-330 π.Χ.
Γιατί οι Γάλλοι αποκαθήλωσαν τη Νίκη της Σαμοθράκης τρεις φορές. Η τραυματική ιστορία με το σπουδαίο άγαλμα ξεκίνησε το 1865 όταν ο εργάτης στην ανασκαφή αναφώνησε «Κύριε, εύραμεν μια γυναίκα»

Η τρίτη ομάδα εκθεμάτων σχετίζεται με το κτήριο που ονομάστηκε από τους  ανασκαφείς Ιερόν και θεωρήθηκε ότι εκεί τελούνταν η τελευταία φάση της μυστικής λατρείας, η εποπτεία με την αποκάλυψη των ιερών συμβόλων.
Σήμερα υποστηρίζεται ότι είναι ο ναός του ιερού των Μεγάλων Θεών. Το κτήριο είχε θρανία κατά μήκος των τοίχων. Από τα ακρωτήρια των αετωμάτων του εκτίθενται το ανθεμωτό κεντρικό και το άγαλμα Νίκης από τη γωνία.

Η βάση του χάλκινου αγάλματος του Φιλίππου Ε΄ της Μακεδονίας. Η επιγραφή αναφέρει «Οι Μακεδόνες αφιερώνουν το άγαλμα του βασιλιά Φιλίππου, γιου του βασιλιά Δημητρίου, στους Μεγάλους Θεούς» Γύρω στο 200 π.Χ
Η βάση του χάλκινου αγάλματος του Φιλίππου Ε΄ της Μακεδονίας. Η επιγραφή αναφέρει «Οι Μακεδόνες αφιερώνουν το άγαλμα του βασιλιά Φιλίππου, γιου του βασιλιά Δημητρίου, στους Μεγάλους Θεούς»
Γύρω στο 200 π.Χ

Το ιερό των Μεγάλων Θεών έκλεινε στα δυτικά μια στοά 104 μέτρων που στους τοίχους της ήταν χαραγμένα ονόματα μυστών, ενώ στα ανατολικά της υψωνόταν πάνω σε δωρικό κίονα το χάλκινο άγαλμα του Φιλίππου Ε.
Στο βάθρο του που παρουσιάζεται στην έκθεση είναι χαραγμένη η επιγραφή: Βασιλέα Φίλιππον/Βασιλέως Δημητρίου/ Μακεδόνες/Θεοίς Μεγάλοις. Στη στοά ήταν πιθανώς στημένες οι επιγραφές με τα ονόματα των θεωρών και των μυστών. Στην έκθεση περιλαμβάνονται: κατάλογος θεωρών από την Κω, τη Βαργυλία και τις Κλαζομενές (2ος αι. π.Χ.) και κατάλογοι μυστών από τη Χίο και τη Ρώμη (2ος αι. π.Χ.), από το κοινό των Θεσσαλών (2ος αι. π.Χ.), από τη Ρώμη και την Κατάνη (100 π.Χ.), από τη Θεσσαλονίκη και την Ηράκλεια Στρυμόνα (2ος /3ος  αι.μ.Χ.) και από τη Θάσο και τους Φιλίππους (2ος /3ος  αι.μ.Χ.).

Αμφορέας Παναθηναϊκού σχήματος με παράσταση οπλισμένης Αθηνάς και αγώνα δρόμου που είχε χρησιμοποιηθεί ως τεφροδόχος.
Αμφορέας Παναθηναϊκού σχήματος με παράσταση οπλισμένης Αθηνάς και αγώνα δρόμου που είχε χρησιμοποιηθεί ως τεφροδόχος.

Η τελευταία μεγάλη ενότητα της έκθεσης έχει ευρήματα από τις νεκροπόλεις της Σαμοθράκης: σειρά μελανόμορφων αγγείων ανάμεσά τους παναθηναϊκός αμφορέας του 525π.Χ., πήλινα ειδώλια, ενώτια, δακτυλίδια και χρυσά ελάσματα.

Άγαλμα Νίκης, ένα από τα τέσσερα γωνιακά ακρωτήρια της στέγης του Ιερού. 125-100 π.Χ.
Άγαλμα Νίκης, ένα από τα τέσσερα γωνιακά ακρωτήρια της στέγης του Ιερού. 125-100 π.Χ.

Σημαντικό μεμονωμένο έκθεμα είναι ο πεσσός με την απαγόρευση της εισόδου στο ιερό στους μη μυημένους: ‘Αμύητον μη εισιέναι’ και στα λατινικά: ‘Deorum sacra qui non acceperunt non intrant’.

Η περιοδική έκθεση για τα περίφημα μυστήρια της Σαμοθράκης αποτελεί την πρώτη θεματική έκθεση του Μουσείου Ακρόπολης από μια σειρά εκθέσεων με σημαντικά έργα του αρχαίου κόσμου από σπουδαίους τόπους της ελληνικής περιφέρειας. Στόχος του Μουσείου ήταν να παρουσιάσει ασυνήθιστα θέματα που θα ενδιέφεραν το σύγχρονο επισκέπτη και παράλληλα να διεγείρει το ενδιαφέρον του να επισκεφθεί τους τόπους προέλευσης των εκθεμάτων.
Θα ακολουθήσει τον Ιούνιο του 2016 η έκθεση για την αρχαία Δωδώνη, το αρχαιότερο ελληνικό μαντείο.

Πληροφορίες Acropolis Museum – Μουσείο Ακρόπολης

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here