Ο Φειδίας ήταν ο σπουδαιότερος γλύπτης στην αρχαία Ελλάδα. Πολύ λίγα γνωρίζουμε για τη ζωή του, αλλά τα έργα του είναι διάσημα σε όλο τον κόσμο. Προτιμούσε να δουλεύει με χαλκό αντί για μάρμαρο και δημιούργησε μοναδικά αγάλματα προς τιμήν των αρχαίων θεών αλλά και διάφορων καθοριστικών ιστορικών γεγονότων.
Γεννήθηκε στην Αθήνα από εύπορους γονείς στις αρχές του 5ου αιώνα π.Χ.. Προικισμένος με πρώιμο ταλέντο αρχικά ασχολήθηκε με τη ζωγραφική και νωρίς στράφηκε στη γλυπτική, μαθητεύοντας κοντά στον Αθηναίο γλύπτη Ηγία. Ήταν εξαιρετικός ζωγράφος και αρχιτέκτονας και θεωρείται ο μεγαλύτερος γλύπτης της κλασικής Ελλάδας.
Marble statue of “Heracles”, attributed to Phidias.
Μαρμάρινο άγαλμα του Ηρακλή που αποδίδεται στον Φειδία

Πρωτοπόρος καλλιτέχνης

Οι αρχαίοι επαινούσαν το ήθος που αντικατοπτριζόταν στα έργα του Φειδία και τα θεωρούσαν αξεπέραστα, ενώ οι κριτικοί της αρχαίας τέχνης εκτιμούν πολύ τις ικανότητές του.
Ο Φειδίας υπήρξε πρωτοπόρος καλλιτέχνης με πολυσύνθετο έργο που άνοιξε νέους δρόμους στην ελληνική γλυπτική.
Ήταν ο πρώτος γλύπτης που συνδύασε ελεφαντόδοντο και χρυσό σαν υλικά στη γλυπτική τέχνη. Δυστυχώς κανένα από τα έργα του Φειδία δεν έχει ταυτοποιηθεί στη σύγχρονη εποχή.
Όπως συνέβη με τα περισσότερα έργα της κλασικής περιόδου είναι πολύ πιθανόν όλα τα έργα του Φειδία να καταστράφηκαν. Ωστόσο δημιουργήθηκαν ρωμαϊκά αντίγραφα ως φόρος τιμής στα αριστουργήματα του Φειδία, έργα που μπορούμε να τα δούμε μέχρι και σήμερα.

«Ολύμπιος Δίας», Ερμιτάζ, Αγία Πετρούπολη. Πιθανότατα αντίγραφο του κολοσσιαίου αγάλματος του Φειδία. Ανακαλύφθηκε στις ανασκαφές στη βίλα του Δομιτιανού κοντά στη λίμνη Αλμπάνο. Είναι κατασκευασμένο από μάρμαρο, επιχρυσωμένο ξύλο, και γυψομάρμαρο. Είναι 3.5 μ. σε ύψος και ζυγίζει περίπου 16 τόνους

Πρώτα έργα

Τα πρώτα έργα του Φειδία ήταν προς τιμήν της σπουδαίας νίκης των Ελλήνων κατά των Περσών στη μάχη του Μαραθώνα το 490 π. Χ κατά τη διάρκεια των Ελληνο-περσικών πολέμων. Το πρώτο έργο που του ανατέθηκε ήταν στους Δελφούς όπου ο Φειδίας ανήγειρε ένα γλυπτικό σύμπλεγμα από ορείχαλκο, που περιελάμβανε τα αγάλματα του Απόλλωνα και της Αθηνάς, μερικών άλλων ηρώων μαχητών και του στρατηγού Μιλτιάδη.

Τα δύο κορυφαία του έργα

Ωστόσο, δύο από τα τα μεταγενέστερα έργα του Φειδία είναι αυτά που ξεχωρίζουν στην αρχαία Ελλάδα. Μάλλον, το 432 π.Χ ο Φειδίας δημιούργησε το τεράστιο χρυσελεφάντινο άγαλμα του Δία, στον ναό του Διός στην Ολυμπία και το άγαλμα της θεάς Αθηνάς στον Παρθενώνα. Τα αγάλματα αυτά ήταν φτιαγμένα από ελεφαντόδοντο και χρυσό και θεωρούνταν κορυφαία στην αρχαία Ελλάδα. Πολλά αντίγραφα των αγαλμάτων του Δία και της Αθηνάς έχουν δημιουργηθεί από την αρχαιότητα έως και σήμερα.
Συγκεκριμένα, ο Φειδίας φιλοτέχνησε το περίφημο χρυσελεφάντινο άγαλμα της Αθηνάς Παρθένου για τον Παρθενώνα (446-438 π.Χ.), που είχε κολοσσιαίο μέγεθος και αποτέλεσε καινοτομία στην τεχνική των αγαλμάτων. Όμως το έργο μάλλον καταστράφηκε από την πυρκαγιά που έπληξε το εσωτερικό του ναού τον 3ο αι. μ.Χ. Έχει απομείνει ένα μέρος της θεμελίωσης του βάθρου στο δάπεδο του Παρθενώνα.
Η Αθηνά Παρθένος υπήρξε μία δημιουργία που

συνδύαζε τα πολύτιμα υλικά και συμβόλιζε το ιστορικό παρελθόν και τη δύναμη της αθηναϊκής δημοκρατίας του 5ου π.Χ. αιώνα.
Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος αναφέρει το ύψος του αγάλματος (11,544 μ.) και ο Παυσανίας δίνει αναλυτική περιγραφή.

Left: 2nd century CE sculpture, small replica of the Athena Parthenos of Phidias (Wikipedia). Right: Artist’s impression of Zeus sculpture by Phidias Read more: http://www.ancient-origins.net/history-famous-people/masterful-works-ancient-sculptor-phidias-002335#ixzz3W0EU8QFR Follow us: @ancientorigins on Twitter | ancientoriginsweb on Facebook
Αριστερά: 2ος αιώνας. Μικρό αντίγραφο του αγάλματος της Αθηνάς στον Παρθενώνα. Δεξιά: Αναπαράσταση του χρυσελεφάντινου αγάλματος του Δία

Παρόλο που τα έργα του Φειδία είναι θαυμαστά για το ήθος που εκπέμπουν, ο ίδιος κατηγορήθηκε για μια ανήθικη πράξη. Όταν ολοκλήρωσε την κατασκευή του αγάλματος της Αθηνάς στον Παρθενώνα, οι πολιτικοί αντίπαλοι του Περικλή, τον κατηγόρησαν για υπεξαίρεση χρυσού.

Δείτε στο βίντεο της «Μηχανής του Χρόνου» από το διπλό ντοκιμαντέρ για την Ακρόπολη, πώς ο προνοητικός Φειδίας απέδειξε την αθωότητά του για υπεξαίρεση και πώς καταδικάστηκε τελικά για ύβρη.

Ο Φειδίας και η Ακρόπολη

The Goddess statue by Phidias was said to be colossal Read more: http://www.ancient-origins.net/history-famous-people/masterful-works-ancient-sculptor-phidias-002335#ixzz3W0K3omAn Follow us: @ancientorigins on Twitter | ancientoriginsweb on Facebook
Το άγαλμα της Αθηνάς λέγεται πως ήταν κολοσσιαίο

Ο Φειδίας ήταν διάσημος και για τα χάλκινα και για τα χρυσελεφάντινα αγάλματά του. Για να κατανοήσει κάποιος σε βάθος τα έργα του, πρέπει να ανατρέξει στις γραπτές πηγές. Σύμφωνα με τον Πλάτωνα, ο Φειδίας σπανίως χρησιμοποιούσε μάρμαρο για τα αγάλματα αν και ήταν ένα πολύ δημοφιλές υλικό εκείνη την εποχή. Στα έργα του Πλάτωνα υπάρχει εκτεταμένη αναφορά στα έργα του. Ο Πλούταρχος μάλιστα αναφέρει ότι ο Φειδίας επέβλεπε τα έργα στην Ακρόπολη. Στους εορτασμούς για τη νίκη στον Μαραθώνα, ο Περικλής ανέθεσε στον Φειδία να φιλοτεχνήσει τα αγάλματα. Ο Περικλής, χρησιμοποιώντας χρήματα της Δηλιακής Συμμαχίας για την ανοικοδόμηση και τη διακόσμηση της Αθήνας, ανέθεσε στο Φειδία τη γενική επιστασία της ανοικοδόμησης των ναών της Ακρόπολης και πρωτίστως του Παρθενώνα. Ο Πλούταρχος αναφέρει ότι ο Φειδίας είχε απόλυτη εξουσία και έχαιρε της απολύτου εμπιστοσύνης του Περικλή.
Τα αρχιτεκτονικά γλυπτά του Παρθενώνα, όλα λαξευμένα σε μάρμαρο Πεντέλης και διακοσμημένα με μεταλλικές λεπτομέρειες και χρώματα, αποτελούσαν ανεπανάληπτα αριστουργήματα σύνθεσης και τέχνης. Η σύλληψη των θεμάτων του εικονογραφικού των μετοπών, της ζωφόρου και των αετωμάτων του Παρθενώνα αποδίδεται στον Φειδία, ο οποίος είχε την καλλιτεχνική εποπτεία των εργασιών σε ολόκληρο το μνημείο. Στη λάξευση των γλυπτών εργάστηκε πλήθος καλλιτεχνών και λιθοξόων με την άμεση συμμετοχή και των αγαπημένων μαθητών και συνεργατών του, Αλκαμένη και Αγοράκριτου και του διάσημου Μύρωνα.
Ωστόσο κάποιες επιγραφές αναφέρουν ότι τα μεγάλα μαρμάρινα κομμάτια που θα χρησιμοποιούνταν ως πρώτη ύλη για αγάλματα στον Παρθενώνα ήρθαν στην Αθήνα μετά τον θάνατο του Φειδία. Πιστεύεται ότι ο περισσότερος γλυπτός διάκοσμος του Παρθενώνα προήλθε από το εργαστήριο του Φειδία αν και ο ίδιος είχε ήδη πεθάνει. Είναι δηλαδή πολύ πιθανό οι μαθητές του, Αλκαμένης και Αγοράκριτος, να ολοκλήρωσαν τα έργα του Παρθενώνα. Ο Παυσανίας, περιηγητής του 2ου αιώνα μ. Χ, αποδίδει στον Φειδία το μοναδικό χάλκινο άγαλμα, την λεγόμενη Αθηνά της Λήμνου που ήταν αφιερωμένο ως προσφορά από Αθηναίους αποίκους, που είχαν σταλεί στη Λήμνο μεταξύ 451 και 448 π. Χ.

The supposed workshop site of Phidias at Olympia
Το εργαστήριο του Φειδία στην Ολυμπία

Το εργαστήριό του

Πριν πολλά χρόνια ανακαλύφθηκε το εργαστήριο του Φειδία στην Ολυμπία όπου και είχε φιλοτεχνήσει το άγαλμα του Δία. Οι ανασκαφές αυτές από το 1954 – 1958 έφεραν στο φως διάφορα εργαλεία, πήλινα καλούπια και μία κούπα που έφερε την επιγραφή «ανήκω στα Φειδία». Αυτά τα ευρήματα βοήθησαν τους αρχαιολόγους να προσδιορίσουν χρονικά το άγαλμα και να αναβιώσουν τις τεχνικές που χρησιμοποίησε αυτός για την κατασκευή του.
Είναι κρίμα που σήμερα δεν μπορούμε να θαυμάσουμε τα πρωτότυπα έργα του Φειδία. Μπορούμε ωστόσο να θαυμάσουμε τα αριστουργήματα που δημιούργησε ο ίδιος μέσα από τα πιστά αντίγραφα που αποτελούν μέρος της σπουδαίας πολιτιστικής κληρονομιάς της Ελλάδας. 

Η μάχη των Λαπήθων και των Κενταύρων. Το έργο αποδίδεται στον Hans Rottenhammer. Τέλη 16ου - αρχές 17ου αιώνα
Η μάχη των Λαπήθων και των Κενταύρων. Το έργο αποδίδεται στον Hans Rottenhammer. Τέλη 16ου – αρχές 17ου αιώνα

Πληροφορίες: Ancient GreeceBritannicaPrinceton

Διαβάστε ακόμα: Η αιματηρή αναμέτρηση Λαπιθών και Κενταύρων για τα μάτια της όμορφης Ιπποδάμειας, ενέπνευσε τον Φειδία να αναπαραστήσει την κενταυρομαχία στον Παρθενώνα

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here